Προειδοποίηση περιεχομένου: Αναφορά παχυσαρκίας, αναπαραγωγή μηνυμάτων από προωθητικές εκστρατείες «υγείας» που μπορεί να ενοχλήσουν.
Σημαντική σημείωση: Στο κείμενο η λέξη «χοντρό» χρησιμοποιείται περιγραφικά και όχι ως κρίση του χαρακτήρα ή της σωματικότητας του ατόμου.

Πήγαινα τετάρτη δημοτικού όταν μία επίσκεψη στον παιδίατρο με έκανε να νιώσω τόση ντροπή. Ήταν όταν με ενημέρωσε ότι είμαι υπέρβαρη.

Θα θυμάμαι για πάντα τα λόγια του:
«Είναι πιθανό να συνέβη επειδή τρως πίτσες και παγωτά. Έχουν ωραία γεύση, δε λέω, αλλά σε παχαίνουν.»

Το πρόσωπό μου κοκκίνισε από ντροπή.
Κι εκείνος συνέχισε:
«Φαντάσου ότι το σώμα σου είναι φτιαγμένο από πηλό. Εάν καταφέρεις να παραμείνεις στο ίδιο βάρος καθώς μεγαλώνεις, θα μακρύνεις. Και μόλις μεγαλώσεις θα είσαι λεπτή και όμορφη! Τι λες; Δεν θα είναι πιο καλά έτσι;»

Έμαθα τόσα πολλά για μένα μέσα σε μία στιγμή!
Έμαθα ότι δεν είμαι όμορφη. Έμαθα ότι το σώμα μου είναι λάθος. Έμαθα ότι θα έπρεπε να είμαι αλλιώς. Και επίσης έμαθα ότι είχα αποτύχει σε έναν διαγωνισμό που δεν ήξερα καν ότι συμμετείχα.
Η αίσθηση της αποτυχίας και της αυτο-απέχθειας που μου άφησε αυτή η συζήτηση, με συνόδευε για χρόνια.

Καθώς πλησιάζει η περίοδος των εορτών, με τα οικογενειακά γεύματα και τα γλυκίσματα, ανησυχώ για τα παιδιά που θα ακούσουν παρόμοια σχόλια, σχόλια που τσακίζουν την αυτοπεποίθησή τους, απορρίπτουν το σώμα τους και τα καλωσορίζουν σε έναν σκληρό κόσμο επίκρισης.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, ήρθα αντιμέτωπη με μία καταιγίδα από παρόμοιες συζητήσεις για το βάρος και το φαγητό μου. Ευγενικοί και υποστηρικτικοί ενήλικες μου επεσήμαναν διαρκώς την εμφανή αποτυχία μου. Και καθώς περνούσαν τα χρόνια, ολοένα και περισσότερα τρόφιμα μού ήταν απαγορευμένα.

Δεν ήταν απλώς ότι δεν έπρεπε να τα φάω. Ήταν σχεδόν αμαρτία.

Τα τρόφιμα αυτά ήταν ένας πειρασμός που έπρεπε να αντισταθώ. Πολλά από εκείνα τα τρόφιμα – αυγά, ξηροί καρποί, αβοκάντο – αργότερα επέστρεψαν ως πολύτιμα για μια υγιεινή διατροφή. Εκείνη την εποχή, όμως, ήταν μια θερμιδική καταστροφή στον αγώνα της απώλειας βάρους. Φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα, πρωτεΐνες – όλα θυσιάστηκαν στο βωμό του θερμιδικού ισοζυγίου.

Δεν είχε σημασία η θρέψη, αλλά η στέρηση και η δύναμη της θέλησης.

Η ζωή μου ήταν γεμάτη αυτο-επίκριση, ενώ παράλληλα έδινα ολόκληρη παράσταση στους άλλους για να δείξω τη δέσμευσή μου να αλλάξω το μη αποδεκτό σώμα μου. Ο καθένας με ρωτούσε ανοιχτά για το τι έφαγα, πότε έκανα άσκηση και αν τα έκανα όλα σωστά. Σε τελική ανάλυση, αν ήμουν ακόμα παχιά, ήταν προσωπικό μου λάθος.

Το σώμα μου δεν ήταν απλώς ένα σώμα. Ήταν ένα πρόβλημα προς επίλυση.

Κι όμως, όσες προσπάθειες κι αν έκανα, το να χάσω βάρος δεν έγινε ποτέ.
Όσο περισσότερο εγώ και οι άλλοι προσπαθούσαμε να αλλάξουμε το μέγεθός μου, τόσο βαθύτερη γινόταν η θλίψη μου. Είχα ανακηρυχθεί εχθρός στον πόλεμο κατά της παιδικής παχυσαρκίας και το ένιωθα βαθιά. Τα σώματα σαν το δικό μου αντιπροσώπευαν μια επιδημία και παιδιά σαν εμένα ήταν ο ιός, προσωποποιημένος.

Ο πόλεμος κατά της παχυσαρκίας μπορεί να φαίνεται ότι αναδύθηκε ξαφνικά στα τέλη της χιλιετίας, όμως οι ρίζες του εκτείνονται πολύ πιο πίσω. Ο C. Everett Koop, γενικός χειρουργός υπό την προεδρία του Ronald Reagan, έθεσε την καταπολέμηση της παχυσαρκίας προτεραιότητα στη δεκαετία του 1980. Το 2004, σχεδόν τρία χρόνια μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ο γενικός χειρουργός Richard Carmona συνέκρινε τον πόλεμο κατά της παχυσαρκίας με τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Ξαφνικά, οι άνθρωποι με παχυσαρκία και οι άνθρωποι με βαρύ σώμα δεν ήταν απλώς γείτονες, φίλοι ή μέλη της οικογένειας – μετατράπηκαν σε έναν υποτιθέμενο κίνδυνο που η κοινωνία έπρεπε να αποφύγει.
Ο πόλεμος κατά της παιδικής παχυσαρκίας κορυφώθηκε το 2010 με την εθνική καμπάνια “Let’s Move!” (Ας κινηθούμε!), η οποία είχε ως στόχο «την εξάλειψη της παιδικής παχυσαρκίας μέσα σε μια γενιά». Ωστόσο, δεν εστίαζε σε συγκεκριμένες συνθήκες υγείας ή συμπεριφορές που θα μπορούσαν να βελτιώσουν τη δημόσια υγεία. Δεν ήταν μια εκστρατεία ενάντια στα τρόφιμα χαμηλής θρεπτικής αξίας ούτε στην οικονομική ανισότητα που καθιστά αυτά τα τρόφιμα πιο προσιτά. Ήταν μια εκστρατεία ενάντια σε έναν συγκεκριμένο σωματότυπο – συγκεκριμένα, στα παιδιά με μεγάλο ή βαρύ σώμα.

Το 2012, η πολιτεία της Γεωργίας στις ΗΠΑ λάνσαρε την καμπάνια “Strong4Life” (Δυνατός/ή για τη ζωή) με στόχο τη μείωση των ποσοστών παιδικής παχυσαρκίας. Υπό την καθοδήγηση του παιδιατρικού νοσοκομείου Children’s Healthcare of Atlanta, η καμπάνια εμπνεύστηκε εν μέρει από μια προηγούμενη εκστατεία κατά των ναρκωτικών στην οποία χρησιμοποιήθηκαν αφίσες με αστεία για τα εξαρτημένα άτομα, προκειμένου να προάγουν την εξάλειψη των ναρκωτικών. Αυτή τη φορά, αντί για ενήλικες με εθισμό σε ουσίες, τα αστεία στόχευαν παιδιά με βαρύ ή μεγάλο σώμα.

Σοβαρές ασπρόμαυρες φωτογραφίες χοντρών παιδιών, με λεζάντες με έντονα γράμματα να γράφουν:
«ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Το λίπος μου μπορεί να είναι αστείο για εσάς, αλλά εμένα με σκοτώνει. Σταματήστε την παιδική παχυσαρκία.»
«ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Η πρόληψη της παχυσαρκίας ξεκινά από το σπίτι.»
«ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Δεν με έκαναν έτσι τα βαριά μου κόκκαλα. Τα μεγάλα γεύματα με έκαναν έτσι.»

Ενώ ο σκοπός των αφισών παρουσιάστηκε ως προειδοποίηση προς τους γονείς, για πολλούς φάνηκε περισσότερο ως δημόσια διαπόμπευση παιδιών με μεγαλύτερο σώμα.
Το Strong4Life μετατράπηκε σε μία από τις πιο επιθετικές εκστρατείες «ντροπής του πάχους» – και οι στόχοι της ήταν παιδιά.

Αυτή η διακήρυξη της επιδημίας παχυσαρκίας και του πολέμου κατά της παιδικής παχυσαρκίας δημιουργούν μία και μόνο ερώτηση:

Πώς κάνουμε τα χοντρά παιδιά αδύνατα;
Με άλλα λόγια, πώς να απαλλαγούμε από τα χοντρά παιδιά;

Στην πλειοψηφία τους, τα προγράμματα καταπολέμησης της παιδικής παχυσαρκίας βασίζονται στην ντροπή και τον φόβο, υιοθετώντας μια προσέγγιση που προειδοποιεί τους γονείς να «προσέχουν μην παχύνει το παιδί». Από το 2017, οι μισές πολιτείες των ΗΠΑ απαιτούσαν από τα σχολεία να παρακολουθούν τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) των μαθητών. Πολλοί ζητούσαν την αποστολή «καρτελών αναφοράς ΔΜΣ» στους γονείς, παρά το γεγονός ότι το 53% αυτών δεν θεωρούσε πως οι αναφορές αποτυπώνουν με ακρίβεια την κατάσταση βάρους του παιδιού τους. Μελέτες σε Αρκάνσας και Καλιφόρνια έδειξαν ότι αυτή η πρακτική δεν οδήγησε σε απώλεια βάρους ή συνολική μείωση του ΔΜΣ των μαθητών. Ένα κέντρο θεραπείας διατροφικών διαταραχών στις ΗΠΑ χαρακτήρισε τις καρτέλες αναφοράς ΔΜΣ ως «το μονοπάτι για το στίγμα βάρους», τονίζοντας ότι πιθανότατα συμβάλλουν στην ανάπτυξη διαταραχών διατροφής σε μαθητές με προδιάθεση.

Το στίγμα βάρους έχει σοβαρές, μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Μια μελέτη του 2012, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Obesity, κατέγραψε τις εμπειρίες ενηλίκων με βαρύ σώμα σχετικά με το πόσο συχνά βιώνουν καταστάσεις στιγματισμού λόγω βάρους:

• Το 74% των γυναικών και το 70% των ανδρών ανέφεραν ότι οι άλλοι βγάζουν αρνητικά συμπεράσματα για εκείνους λόγω του βάρους τους.
• Το 28% των γυναικών και το 23% των ανδρών ανέφεραν διακρίσεις στον χώρο εργασίας.

Οι επιπτώσεις του στίγματος ήταν ιδιαίτερα έντονες για τα νεότερα άτομα, εκείνα με υψηλότερο βάρος και όσους είχαν ξεκινήσει δίαιτες από μικρή ηλικία.

Η πιο συχνή αντίδραση στο στίγμα βάρους δεν είναι η απώλεια κιλών, αλλά το αντίθετο:

• Το 79% των ερωτηθέντων ανέφερε ότι καταφεύγει στο φαγητό όταν βιώνει στίγμα.
• Το 74% απομονώνεται.
• Το 41% αποφεύγει καταστάσεις όπου έχει νιώσει στιγματισμό ή δεν επιστρέφει σε αυτές.

Αντί να παρακινεί τους ανθρώπους να φροντίσουν το σώμα τους, το στίγμα βάρους οδηγεί σε μεγαλύτερη απομόνωση, περισσότερη αποφυγή και λιγότερη υποστήριξη.

Παρά την άφθονη χρηματοδότηση σε καμπάνιες δημόσιας υγείας και τηλεοπτικές εκπομπές, ο πόλεμος κατά της παχυσαρκίας δεν φαίνεται να μειώνει το βάρος των Αμερικανών. Σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, από το 1999 σημειώθηκε αύξηση 39% στην παχυσαρκία ενηλίκων και 33,1% στα παιδιά.

Το στίγμα βάρους μπορεί να γίνει ένας φαύλος κύκλος ντροπής για μια ζωή. Και στέλνει ένα σαφές, θλιβερό μήνυμα σε ένα χοντρό παιδί: «Ο κόσμος θα ήταν καλύτερος χωρίς εσένα.»

Ωστόσο, παρά την αποδεδειγμένη αναποτελεσματικότητά του, ο πόλεμος κατά της παιδικής παχυσαρκίας συνεχίζεται.

Εύχομαι αυτές τις γιορτές οι γονείς και οι συγγενείς, για χάρη των παιδιών που ενημερώθηκαν ότι το σώμα τους είναι λάθος, να κηρύξουν εκεχειρία σε αυτόν τον άδικο πόλεμο. Να υποστηρίξουν τα παιδιά τους στο σώμα που έχουν. Όπως κι αν δείχνει.

Ας αφήσουμε τα χοντρά παιδιά ήσυχα.

*Ένα κείμενο της Aubrey Gordon που γράφτηκε για τo The New York Times στις 13.11.2020, μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.*
**Μετάφραση και επιμέλεια: Εμμανουέλα Λεουνάκη**